koelemmer foto Frank Stolvoort

zondag 5 november 2017

Lariks, Spar en Grove Den

Sinds 2010 destilleer ik naast lavendel en andere kruiden ook naaldbomen. De ervaringen opgedaan bij de destillaties van Lariks, Spar en Grove Den hebben een prominente plek gekregen in een boek die Catharina heeft geschreven en in eigen beheer heeft laten drukken. Het boek geeft naast de destillatietechniek die we gebruiken een goed inzicht in de geneeskrachtige werking van de etherische olie en hydrolaat die we jaarlijks van deze naaldbomen uit het Chaamse bos maken.

Dit is wat Catharina schrijft als introductie voor haar vorige week verschenen boek:

Lariks, Douglasspar en Grove Den zijn makkelijk herkenbaar en gedestilleerde etherische naaldboom-olie en -hydrolaat worden gebruikt om hun gezondheidsbevorderende eigenschappen. Stoomdestilleren is het op ambachtelijke wijze en met vakmanschap etherische olie en hydrolaat uit bomen en planten halen en scheiden. Deze techniek wordt uitgebreid geïllustreerd en eenvoudig uitgelegd. Naast de biochemische processen in de boom zijn chemische analyses van de inhoudsstoffen opgenomen. Met vele foto’s geeft dit boek ervaringen weer met het stoomdestilleren van naaldbomen uit het Brabantse Chaamse bos. Er wordt in heldere receptuur met doseringen beschreven hoe de etherische olie en hydrolaat van deze naaldbomen kunnen worden toegepast.
Jonge Lariksboompjes
Wat doen je als jouw gezondheid wat extra’s kan gebruiken? Je merkt dat je minder fit bent, vaker vermoeid, niet echt uitgerust en kwaaltjes steken de kop op. Grijp je naar pillen of kijk je in de natuur wat er voorhanden is en wat jou een fitheidsboost kan geven. De etherische olie en het hydrolaat van de naaldbomen uit onze omgeving helpen daarbij. In dit boek lees je hoe te destilleren en het destillaat te gebruiken voor jouw gezondheid.
Ik wens je veel inspiratie en verwondering over de naaldbomen die ons zoveel kunnen bieden voor een gezond en fit leven.
Het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met geneeskrachtige werking’  kost € 29,50. De verzendkosten zijn € 5,- binnen Nederland. Uitgave in eigen beheer. ISBN 9789402240009 
Bestellen kan via het bestelformulier op de website  of via indekoperenketel@gmail.com

zondag 10 september 2017

IJs met reuzenzilverspar etherische olie

Als het destilleerseizoen een beetje op z'n einde loopt sluiten we af met een oogstfeest. Bezoekers zijn dan in de gelegenheid om kennis te maken met de etherische oliën en hydrolaten die we in het seizoen hebben gemaakt.

Het oogstfeest leek mij een ideaal moment om de bezoekers niet alleen met de geur, maar ook met de smaak van etherische olie te laten kennismaken. Dat klinkt misschien gek maar de aromatische stoffen waaruit de etherische oliën bestaan worden natuurlijk ook in voedingsmiddelen gebruikt. IJs is vanwege het melkvet erg geschikt om dat eens uit te proberen.
Over het ijsmaken met etherische olie had ik een aantal jaren geleden al een balletje opgegooid met de Jacobushoeve die in onze regio bekend staat om de lekkere (biologische) ijs die ze maken. Omdat etherische oliën geconcentreerd zijn is het belangrijk om een voorbeeldrecept te hebben. Tijdens mijn zoektocht kwam ik een aantal recepten tegen waarbij de ijsmakers munt, sinaasappel en lavendel gebruiken om een lekkere frisse smaak te creëren.
Geoogste reuzenzilverspar   Abies grandis
Voor het ijs wat ik afgelopen week heb laten maken door de Jacobushoeve heb ik gekozen voor de etherische olie van de Reuzenzilverspar (Abies grandis) in combinatie met stracciatella. Dit omdat ik uit de geur en de analyse die ik van deze bijzondere olie heb laten maken weet dat er een redelijke hoeveelheid limoneen in aanwezig is. Deze monoterpeen die in een heel hoog percentage in sinaasappel etherische olie zit is namelijk qua smaak een goede combi met chocolade.
IJs proeven
Ik was dan ook erg benieuwd of het Stracciatella- 'Chaamse bos'-ijs bij de bezoekers afgelopen zaterdag in de smaak zou vallen. De ijsmaker van de Jacobushoeve was in ieder geval enthousiast.
Dat enthousiasme kreeg ik ook te horen van de bezoekers van het oogstfeest van afgelopen zaterdag. Men vond het ijs:
 Bijzonder, smaakt naar bos, citrusachtig, erg lekker, smaakvol.
 In de middag heb ik de aanwezige bezoekers nog een destillatie met wat overgebleven muntbladeren (Mentha spicata) uit onze tuin laten zien. Hiervoor heb ik een glazen destilleeropstelling gebruikt.

Gezien de tijd van het jaar (september) leverde de destillatie geen etherische olie op waarmee ik een nieuwe ijssoort zou kunnen laten maken. Misschien volgend jaar?




woensdag 23 augustus 2017

Bezoekweek bij INDEKOPERENKETEL


Een week geleden was het bezoekweek bij indekoperenketel. We hadden een aantal verzoeken voor een 'bedrijfsbezoek' aan onze destilleerwerkplaats gebundeld en in één week gepland. 

Het ging om bezoeken van deelnemers uit de Brabantse regio waar we actief zijn.
Bijna alle kruiden op de wandplaat hebben we al een keer gedestilleerd.

Tijdens het 2 uur durende bezoek hebben de deelnemers kunnen ruiken en zien hoe je via stoomdestillatie etherische olie kan maken.
Het destilleerproces heb ik laten zien en ruiken door gebruik te maken van een kleine werkende destilleeropstelling gevuld met gedroogde Lavandinbloemen. Ook heb ik de deelnemers het verschil in samenstelling van diverse etherisch oliën laten ervaren door middel van een geursessies.

Tijd voor een korte pauze.

Aan het einde van het bezoek hebben de deelnemers een geurig presentje meegekregen.

Ik had namelijk van tevoren een aantal geursticks gevuld met Lavandin etherisch olie.
het vullen van geursticks

Geursticks of inhalator sticks zijn erg handig om bijvoorbeeld bij een verstopte neus in de winter te vullen met een beetje eucalyptus olie of zoals wij dat zelf doen Lariksolie. Je kan dan regelmatig aan de stick snuiven om de infectie te lijf te gaan. In het geval van de geursticks met Lavandin die we hebben uitgedeeld zal het snuiven een rustgevende werking hebben.
klaar om uit te delen

Bij het vertrek kregen de schapen die uitgeladen werden op het terrein naast de destilleerwerkplaats de ruime aandacht van een aantal deelnemers.

Catharina en ik vonden het een geslaagde bezoekweek waarin de grote interesse van de deelnemers in waar wij al een aantal jaren mee bezig zijn opviel.


zaterdag 19 augustus 2017

Verse theeplanten destilleren

foto: Specialplant Zundert
Tijdens de vakantie kreeg ik de vraag van een kwekerij gespecialiseerd in het kweken van theeplanten (Camellia sinensis) of ik ervaring had met het destilleren van deze plant. Net zoals bij twee andere agrarische ondernemers, van rozen en salie , ging het hier om een afvalstroom (maaisel) waar eventueel nog nuttige stoffen uit te halen zijn.
Theeplant Camellia sinensis  afbeelding: wikipedia
Een mooie gelegenheid, vond ik, om kennis over de plant en het destilleren ervan op te doen. Afgelopen vrijdag heeft een medewerker van specialplant Zundert grof gehakselde theeplantbladeren in de destilleerwerkplaats afgeleverd.

Er bestaat etherische olie van de Theeplant, niet te verwarren met plantaardige olie gewonnen uit het zaad van de plant. Ook hydrolaat van deze plant wordt geproduceerd en kent vele toepassingen ook in de cosmetica. De opbrengst van etherische olie uit Camellia sinensis is erg laag, dus tijdens het destilleren verwacht ik geen tot weinig olie. Ik ben wel benieuwd naar de kwaliteit van het hydrolaat.
Er ging in totaal 20 Kg grof gehakselde theeplant in de destilleerketel. Ik had gevraagd om het maaisel te hakselen omdat de theeplant dikkere bladeren heeft waardoor de stoom moeilijker aromatische stoffen kan meenemen.
Met gehakselde theeplant gevulde destilleerketel
Tijdens de destillatie heb ik de geuren die ontstonden bijgehouden. Al heel gauw nog ruim voor het destillaat overkwam waren er geuren waarneembaar:
13:20 fris vanille-achtige zachte geur
13:35 meer thee-achtige scherpe geur
13:40 scherpe natte groente geur
13:50 spinazie-achtige geur
13:55 start van het destilleren (het eerste destillaat komt over)
uitloop koelemmer
Tijdens de destillatie bleef een scherpe groente-achtige lucht hangen. Geen aangename geur. Het hydrolaat was opvallend helder er was geen etherische olie waarneembaar.
destilleeropstelling
Toen ik na één uur destilleren een geur waarnam die tegen een rotte eieren lucht aanzat ben ik gestopt met destilleren. Opbrengst 2 Liter hydrolaat, geen etherische olie.
pH meten van het hydrolaat
Van het vers gemaakte hydrolaat heb ik de zuurgraad (pH) gemeten. De pH van 4,8 komt redelijk overéén met wat je van een hydrolaat verwachten kan. Ze zijn allemaal licht zuur veroorzaakt door de organische zuren (water oplosbaar) die meekomen uit de plant. Na een dag in de koelkast ruikt het hydrolaat niet aangenaam en nog steeds licht zwavelig. 
blad van de theeplant Camellia sinensis
Er is weinig tot geen referentie te vinden over het destilleren van de theeplant, dus ook niet over de geur van het hydrolaat. Belangrijk voor een goed product is om te weten wat de oogsttijd, de specifieke delen van de plant, de voorbewerking en de destilleertijd zijn. Dus misschien ga ik het experiment voortzetten om tot een beter resultaat te komen.


dinsdag 11 juli 2017

Workshop zelf hydrolaat maken

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop zelf hydrolaat maken gehouden. De interesse in en het gebruik van hydrolaten neemt de afgelopen jaren toe, en dat was ook de reden om hier speciaal een workshop aan te wijden.
Munt, Tijm, Marjoraan en Rozemarijn
Naast een destillatie van lavandin hebben we met de vers geplukte kruiden die door een aantal deelnemers was meegenomen hydrolaat gemaakt. Het was een mix van munt, tijm, marjoraan en rozemarijn. Tijdens de workshop hebben de deelnemers kunnen zien en vooral ruiken hoe je op een simpele manier van verse kruiden hydrolaat kunt maken.
Met deze zogenaamde ´wokmethode´ kan je zonder allerlei destilleerapparatuur te moeten aanschaffen in de keuken met een aantal potten en pannen aan de slag.
Uitleg over hoe planten etherische olie maken
Tijdens de workshop heb ik met de deelnemers de voor- en nadelen van deze methode ten opzichte van een normale stoomdestillatie doorgenomen. De verwachting dat we uit de meegenomen kruiden etherische olie zouden kunnen halen bleek niet te kloppen.
Uitleg over de wokmethode  foto: Brigitte Sprenkels
Zit er een beetje etherische olie in de scheitrechter?
Daarvoor hadden we eigenlijk te weinig verse kruiden tot onze beschikking. Daarom was de destillatie van 2 Kg gedroogde lavandinbloemen des te interessanter. We hebben de destillatie halverwege gestopt om de ontstane etherische olie uit de florentijnse vaas te gieten.
Afgieten hydrolaat
Deze destillatie leverde in totaal 140 mL Lavandinolie op. Het hydrolaat maken van de verse kruiden leverde in totaal 400 mL heerlijk geurende hydrolaat op. De geur van tijm en munt waren daar duidelijke in herkenbaar.
Introductie geursessie foto: Brigitte Sprenkels
Beoordeling van de geur van het verse hydrolaat
Gezien het enthousiasme en de leergierigheid van de workshopdeelneemsters en mijn interesse in hydrolaten is deze workshop voor herhaling (volgend jaar) vatbaar. Dat geeft me de tijd om me verder te verdiepen in de inhoudsstoffen in relatie tot de werking van hydrolaten. Wellicht laten we nog onderzoek doen naar de samenstelling van de hydrolaten die we jaarlijks van naaldbomen uit het Chaamse Bos destilleren.
20 Liter alambiek  foto: Brigitte Sprenkels


maandag 10 juli 2017

Lavendel destilleren in het Amsterdamse Bos

Lavender fields van William Speakman
Een tijdje geleden ben ik gevraagd om een aantal workshops te geven tijdens de kunstmanifestatie Cure Park in het Amsterdamse Bos. Cure Park is een eigentijds kuuroord dat van 4 juni 2017 t/m 16 juli 2017 neerstrijkt in het Amsterdamse Bos. Met het Bostheater als centrum brengt Cure Park meer dan 30 kunstenaars, makers en denkers samen met publiek rondom het thema zorg, voor onszelf, de ander en de omgeving.
Lavandula angustifolia en L. stoechas in Lavender fields
Ik ben op de uitnodiging in gegaan omdat het thema mij aansprak en het inspirerend vond om workshops te geven in een kunstwerk met als titel ´Lavender fields´.
Het kunstwerk bestond uit een tent en een aangrenzend lavendelveldje. William Speakman, de kunstenaar, had gekozen voor twee soorten lavendel: Lavandula angustifolia en L. stoechas in verschillende variëteiten.

Lavandula stoechas
De lavendel stond nog volop in bloei, wat te merken was aan de vele bijen, hommels en vlinders die zich in het lavendelveldje ophielden. 
Om een workshop te geven waarbij ook de techniek van het stoomdestilleren zichtbaar werd gemaakt heb ik mijn kleinste destilleerapparaat meegenomen. Met dit apparaat is het mogelijk om 100 mL kruiden te destilleren. Ik heb gedroogde Lavandinbloemen gebruikt waarmee het mogelijk is om na de destillatie een klein beetje etherische olie zichtbaar te maken. De geur is geen probleem, omdat ik geen koeler gebruikt heb en er zodoende veel stoom en aromatische stoffen konden ontsnappen.
Uitleg over de stoomdestillatie 
In een park zonder stromend water en electriciteit vergde dat wel de nodige voorbereiding en improvisatie. Dat maakte de twee workshops die ik gegeven heb ook bijzonder.
De ´demotafel´


Ik heb de deelnemers aan de workshop in het lavendelveldje uitleg kunnen geven over hoe en waar de lavendelplanten de etherische olie produceren.
En een werkende stoomdestillatie van lavandinbloemen kunnen laten zien en vooral ruiken!

Catharina en ik vonden het een geweldige ervaring om twee workshops te mogen doen op zo'n inspirerende plek! De combinatie van het lavendelveld met de vele insecten en het laten zien en ruiken van de stoomdestillatie was perfect.


De enthousiaste workshopdeelnemers maakten het plaatje compleet.